2025 Küresel Yapay Zeka Ortamı: Hakim Modeller, Kullanım Dinamikleri ve Stratejik Pazar Analizi

Yönetici Özeti

2025 yılı, yapay zeka (YZ) teknolojilerinin teorik potansiyelinden sıyrılarak küresel ekonominin, iş akışlarının ve sosyo-kültürel etkileşimlerin pratik ve vazgeçilmez bir katmanı haline geldiği tarihsel bir eşik olarak kayıtlara geçmiştir. Bu rapor, "2025 yılında dünyada en fazla kullanılan yapay zeka modelleri ve kullanım oranları" sorusunu merkeze alarak, mevcut pazar verileri, kullanıcı istatistikleri, teknolojik altyapı değişimleri ve jeopolitik teknoloji rekabeti ışığında kapsamlı bir analiz sunmaktadır.

Elde edilen veriler, küresel YZ pazarının homojen bir yapıdan uzaklaştığını ve "Büyük Ayrışma" (The Great Bifurcation) olarak adlandırılabilecek çift kutuplu bir ekosisteme evrildiğini göstermektedir. Batı yarımkürede ve küresel pazarların genelinde OpenAI’ın geliştirdiği GPT serisi modeller ve bu modelleri barındıran ChatGPT platformu, "kazanan çoğunu alır" (winner-take-most) dinamikleriyle pazarın mutlak hakimi konumundadır. Ancak, Çin teknoloji ekosistemi, ByteDance (Doubao), Alibaba (Quark/Qwen) ve Tencent (Yuanbao/Hunyuan) gibi yerel devlerin öncülüğünde, kullanıcı sayıları bakımından Batılı rakipleriyle yarışan ve hatta onları geçen devasa bir alternatif evren yaratmıştır.

Raporun bulguları, kullanım alışkanlıklarının sadece sohbet botlarıyla sınırlı kalmadığını, "Ajanik YZ" (Agentic AI) sistemlerinin kurumsal iş akışlarına entegre olmasıyla birlikte verimlilik odaklı yeni bir endüstriyel devrimin kapılarını araladığını ortaya koymaktadır. Özellikle açık kaynak (open-source) dünyasında yaşanan sessiz devrim, Meta'nın Llama serisinin hakimiyetinin, Çin menşeli Qwen ve DeepSeek modelleri tarafından sarsılmasıyla yeni bir boyut kazanmıştır. Bu durum, teknolojik inovasyonun coğrafi merkezinin kaymaya başladığına ve Küresel Güney ülkelerinin bu uygun maliyetli modeller aracılığıyla dijital uçurumu kapatma çabasına işaret etmektedir.

1. Giriş: 2025 Yılında Yapay Zeka Ekosisteminin Genel Görünümü

2025 yılı, yapay zeka teknolojilerinin "deneme" (experimentation) aşamasından "entegrasyon" (integration) aşamasına geçtiği yıl olmuştur. 2023 ve 2024 yıllarında görülen heyecan dalgası, yerini somut iş sonuçlarına, ölçülebilir verimlilik kazanımlarına ve günlük hayatın rutin bir parçası haline gelen kullanım alışkanlıklarına bırakmıştır.

1.1. Yatırım ve Ekonomik Büyüklük

Stanford AI Index 2025 raporuna göre, üretken yapay zeka (Generative AI) alanı, küresel özel sektör yatırımlarında %18,7'lik bir artışla 33,9 milyar dolarlık bir hacme ulaşmış ve toplamda 109 milyar doları aşan bir ABD merkezli yatırım ekosistemi yaratmıştır. Bu devasa sermaye akışı, sadece daha büyük modellerin eğitilmesini değil, aynı zamanda bu modellerin enerji verimliliğinin artırılmasını ve ticarileştirilmesini de hızlandırmıştır. Küresel YZ pazarının toplam değeri yaklaşık 391 milyar dolar seviyesine ulaşırken, sektörün 2033 yılına kadar değerini dokuz kat artıracağı öngörülmektedir.

1.2. Hibrit Zeka ve İşgücü Dönüşümü

2025 yılında iş dünyasının en önemli gündem maddesi, yapay zekanın insan işgücünü ikame edip etmeyeceği tartışmasından ziyade, "Hibrit Zeka" (Hybrid Intelligence) kavramının nasıl optimize edileceği olmuştur. McKinsey tarafından yapılan araştırmalar, organizasyonların %78'inin 2025 itibarıyla YZ'yi aktif olarak kullandığını göstermektedir. Bu kullanım, işten çıkarmalardan ziyade, yetenek açıklarının kapatılması ve verimliliğin artırılması yönünde şekillenmiştir. İş ilanlarının %1,8'i artık doğrudan YZ yetkinlikleri talep etmekte ve teknoloji çalışanlarının %90'ı günlük görevlerinde YZ araçlarını kullanmaktadır.

2. Tüketici Odaklı Üretken Yapay Zeka Pazarı: Hakim Modeller ve Uygulamalar

Tüketici pazarı, yapay zeka teknolojilerinin en görünür yüzüdür. 2025 yılında, dünya nüfusunun yaklaşık %16,3'ü (her altı kişiden biri) üretken yapay zeka araçlarını aktif olarak kullanmaktadır. Bu oran, teknolojinin niş bir kitleden genele yayıldığının en net göstergesidir. Ancak, kullanıcıların tercihleri, sunulan deneyimin kalitesi, dil desteği ve platformun sunduğu ekosistem avantajlarına göre keskin bir şekilde ayrışmaktadır.

2.1. Pazarın Mutlak Lideri: ChatGPT ve OpenAI Ekosistemi

OpenAI'ın ChatGPT platformu, 2025 yılında da "Yapay Zeka" kavramının eş anlamlısı olma özelliğini korumaktadır. Ekim 2025 verilerine göre 769,14 milyon aylık aktif kullanıcı (MAU) sayısına ulaşan ChatGPT, en yakın rakibinin yaklaşık beş katı büyüklüğünde bir kullanıcı tabanına hükmetmektedir.

Süper Uygulama Stratejisi: OpenAI, 2025 yılı boyunca ChatGPT'yi sadece bir sohbet botu olmaktan çıkarıp, çok modlu (multimodal) bir "Süper Uygulama"ya dönüştürmüştür. Kullanıcılar artık platformu terk etmeden web araması yapabilmekte, görsel oluşturabilmekte (DALL-E 3 entegrasyonu), veri analizi gerçekleştirebilmekte ve hatta sesli mod ile doğal bir sohbet deneyimi yaşayabilmektedir. Bu strateji, kullanıcı sadakatini (retention) maksimize etmiştir; ChatGPT'nin 12. aydaki kullanıcı elde tutma oranı %50 seviyesindeyken, bu oran rakiplerde %25 civarında kalmaktadır.

Model Çeşitliliği: OpenAI'ın GPT-4, GPT-4o (omni) ve o1 (muhakeme odaklı) modelleri, platformun arkasındaki itici güçtür. Özellikle o1 modeli, karmaşık mantıksal problemleri çözme yeteneği ile akademik ve teknik kullanıcı kitlesini konsolide etmiştir.

2.2. Çin Seddi'nin Arkasındaki Devler: Doubao ve Quark

Batı medyasında genellikle göz ardı edilse de, kullanıcı sayıları bakımından dünyanın en büyük ikinci ve üçüncü yapay zeka uygulamaları Çin menşelidir. Bu durum, küresel internetin parçalı yapısının (splinternet) yapay zeka çağında da devam ettiğini göstermektedir.

Doubao (ByteDance): TikTok'un sahibi ByteDance tarafından geliştirilen Doubao, 159,41 milyon MAU ile dünyanın en çok kullanılan ikinci YZ uygulamasıdır. Doubao-1.5 Pro modeli üzerine inşa edilen uygulama, özellikle video ve görsel üretim yetenekleriyle genç kullanıcı kitlesini hedeflemekte ve sosyal medya içerik üretiminde bir standart haline gelmektedir. ByteDance'in öneri algoritmalarındaki ustalığı, Doubao'nun kullanıcı etkileşim oranlarını artırmada kritik rol oynamaktadır.

Quark (Alibaba): 151,66 milyon MAU ile üçüncü sırada yer alan Quark, Alibaba'nın Qwen (Tongyi Qianwen) modelini temel almaktadır. Başlangıçta bir bulut depolama ve arama aracı olan Quark, Qwen entegrasyonu ile güçlü bir kişisel asistana dönüşmüştür. Kullanıcıların belgelerini analiz etme, özetleme ve karmaşık sorgulara yanıt verme yeteneği, onu özellikle öğrenciler ve beyaz yakalı çalışanlar arasında popüler kılmıştır.

2.3. Google Gemini: Ekosistem Gücüyle Gelen Büyüme

Google'ın Gemini platformu, mobil uygulama bazında 76,55 milyon MAU ile beşinci sırada yer alsa da, bu rakam Google'ın gerçek etkisini tam olarak yansıtmamaktadır. Android işletim sistemi ve Google Workspace (Docs, Gmail, Drive) içine gömülü olan Gemini modelleri, milyarlarca kullanıcıya "görünmez" bir şekilde hizmet vermektedir.

Büyüme İvmesi: Gemini, 2025 yılında masaüstü kullanıcı trafiğinde yıllık %155'lik bir büyüme kaydetmiştir. Özellikle Gemini Advanced aboneliklerindeki %300'lük artış, modelin (Gemini 1.5 Pro) uzun bağlam penceresi (long context window) gibi teknik üstünlüklerinin profesyonel kullanıcılar tarafından benimsendiğini göstermektedir.

2.4. Yükselen Yıldızlar ve Niş Oyuncular

DeepSeek: Çin merkezli bir girişim olan DeepSeek, 72,05 milyon MAU ile dikkat çekici bir yükseliş sergilemiştir. Açık kaynak felsefesini benimseyen ve son derece düşük çıkarım (inference) maliyetleri sunan DeepSeek, özellikle yazılımcılar ve teknik kullanıcılar arasında popülerdir.

Perplexity: Geleneksel arama motorlarına rakip olarak konumlanan Perplexity, 35,74 milyon MAU ile bilgi odaklı kullanıcıların tercihi olmuştur. "Cevap Motoru" (Answer Engine) yaklaşımı, kullanıcıların linklere tıklamak yerine doğrudan sentezlenmiş bilgiye ulaşmasını sağlamaktadır.

Nova: HubX (Türkiye) tarafından geliştirilen Nova, 64,16 milyon MAU ile küresel pazarda ilk 10'a giren sürpriz oyunculardan biri olmuştur. Farklı modelleri (GPT, Claude vb.) tek bir arayüzde sunan bu "toplayıcı" (aggregator) yaklaşım, kullanıcıların model seçme zorluğunu ortadan kaldırarak başarıya ulaşmıştır.

3. Kurumsal Benimsenme: İş Dünyasının Tercihleri ve Trendler

Tüketici pazarındaki popülarite önemli bir gösterge olsa da, yapay zeka modellerinin uzun vadeli kalıcılığını ve ekonomik etkisini belirleyen asıl faktör kurumsal benimsenmedir (enterprise adoption). 2025 yılı, şirketlerin "oyun alanı"ndan çıkıp "savaş alanı"na indiği, yani YZ'yi kritik iş süreçlerine entegre ettiği yıl olmuştur.

3.1. Kurumsal Model Tercihlerinde Değişim: Anthropic'in Yükselişi

Tüketici tarafında OpenAI lider olsa da, kurumsal tarafta dengeler daha karmaşıktır. Menlo Ventures ve diğer analiz firmalarının raporlarına göre, Anthropic'in Claude modelleri, özellikle yazılım geliştirme, hukuk ve finans gibi yüksek doğruluk gerektiren sektörlerde pazar payını hızla artırmıştır.

Neden Claude? Kurumsal kullanıcılar, Claude 3.5 Sonnet ve Opus modellerini, "güvenlik odaklı tasarımı" (Constitutional AI), daha az halüsinasyon görmesi ve çok büyük bağlam pencerelerine (context window) sahip olması nedeniyle tercih etmektedir. Özellikle karmaşık kod tabanlarının analizi ve binlerce sayfalık hukuki dokümanların taranması gibi görevlerde Claude, rakiplerine göre daha güvenilir bulunmaktadır.

Microsoft'un Hakimiyeti: Microsoft, Azure OpenAI Servisi ve Copilot for Microsoft 365 ile kurumsal pazarın "varsayılan" sağlayıcısı konumundadır. Şirketlerin mevcut Microsoft altyapılarına (Teams, Outlook, SharePoint) entegre olması, OpenAI modellerinin (GPT-4) kurumsal dünyada yaygınlaşmasının ana itici gücüdür. Ancak, Gartner'ın 2025 raporlarında IBM ve Google gibi oyuncuların da "Gelişen Liderler" (Emerging Leaders) kategorisinde güç kazandığı belirtilmektedir.

3.2. Ajanik İş Akışları (Agentic Workflows)

2025 yılında kurumsal YZ kullanımının en belirgin trendi, basit "Soru-Cevap" botlarından, otonom görev yapabilen "Ajanlara" geçiştir. Gartner, 2028 yılına kadar kurumsal yazılımların %33'ünün ajanik YZ içereceğini öngörmektedir. Bu sistemler, insan onayı gerektirmeden tedarik zinciri siparişlerini yönetebilmekte, müşteri şikayetlerini çözebilmekte ve yazılım hatalarını (bug) tespit edip düzeltebilmektedir.

4. Açık Kaynak Devrimi ve Teknik Altyapı

2025 yılı, yapay zeka modellerinin sadece "kullanıldığı" değil, aynı zamanda "sahip olunduğu" (ownership) bir dönüm noktasıdır. Kapalı kaynak (proprietary) modellere (GPT-4, Gemini) alternatif olarak geliştirilen açık kaynak (open-source) veya açık ağırlık (open-weights) modelleri, performans farkını kapatarak geliştiricilerin ve şirketlerin yeni gözdesi olmuştur.

4.1. Llama'nın Tahtı Sallanıyor: Qwen ve DeepSeek Fırtınası

Uzun süre Meta'nın Llama serisinin domine ettiği açık kaynak ekosistemi, 2025 yılında Çinli teknoloji devlerinin geliştirdiği modellerin yoğun baskısı altına girmiştir. Hugging Face indirme istatistikleri, bu değişimi çarpıcı bir şekilde ortaya koymaktadır.

Qwen (Alibaba) Dominasyonu: 2025'in son çeyreğinde, Alibaba'nın Qwen model ailesi, toplam kümülatif indirme sayısında Meta'nın Llama modellerini geride bırakmıştır. Qwen 2.5 ve Qwen 3 serileri, özellikle kodlama (coding) ve matematiksel problemlerde gösterdiği üstün performansla, Batılı geliştiricilerin dahi ilk tercihi haline gelmiştir.

DeepSeek ve MoE Mimarisi: DeepSeek, "Uzmanların Karışımı" (Mixture of Experts - MoE) mimarisini en verimli kullanan modellerden biri olarak öne çıkmıştır. Bu mimari, modelin her sorgu için parametrelerin tamamını değil, sadece ilgili kısmını kullanmasını sağlayarak işlemci (CPU/GPU) maliyetlerini düşürmektedir. Bu özellik, donanım kısıtı yaşayan bölgelerde ve maliyet odaklı projelerde DeepSeek'i rakipsiz kılmıştır.

5. Küresel Yayılım, Dijital Uçurum ve Jeopolitik

Yapay zeka modellerinin kullanımı, coğrafi olarak homojen bir dağılım göstermemektedir. Microsoft'un "AI Diffusion Index 2025" raporu, dünyada derinleşen bir dijital uçuruma (digital divide) işaret etmektedir.

5.1. Küresel Kuzey ve Güney Arasındaki Uçurum

Rapor verilerine göre, Küresel Kuzey (gelişmiş ekonomiler) ülkelerinde çalışan nüfusun %24,7'si üretken YZ araçlarını kullanırken, Küresel Güney'de bu oran %14,1 seviyesinde kalmıştır. Bu fark, teknolojinin getirdiği verimlilik kazanımlarının adaletsiz dağıldığına dair endişeleri artırmaktadır.

Lider Ülkeler: Birleşik Arap Emirlikleri (%64) ve Singapur (%61), devlet destekli dijitalleşme programları ve yüksek internet penetrasyonu sayesinde dünyada YZ kullanım oranının en yüksek olduğu ülkelerdir.

5.2. Açık Kaynağın Köprü Rolü: DeepSeek Afrika'da

İlginç bir jeopolitik gelişme olarak, Çin menşeli açık kaynak modeller, Batılı ticari modellerin (ChatGPT Plus gibi) pahalı kaldığı pazarlarda boşluğu doldurmaktadır. Özellikle Afrika ve Güneydoğu Asya'da, ücretsiz erişilebilen ve düşük donanım gereksinimi duyan DeepSeek, yerel geliştiriciler ve kullanıcılar tarafından yoğun bir şekilde benimsenmektedir.

6. Sonuç ve Gelecek Perspektifi

2025 yılı verileri ışığında, yapay zeka dünyasının geleceğine dair şu stratejik çıkarımlar yapılabilir:

• Ekosistemlerin Savaşı: Pazar, "En iyi model" rekabetinden "En iyi ekosistem" rekabetine dönüşmüştür. Kullanıcılar, sadece zeki bir chatbot değil; e-postalarına, takvimlerine ve dosyalarına entegre, hayatlarını kolaylaştıran bir "işletim sistemi" aramaktadır.
• Açık Kaynağın Yükselişi ve Güvenlik: Qwen ve DeepSeek gibi modellerin başarısı, açık kaynak YZ'nin sadece bir "hobi" olmadığını, ticari modellerle rekabet edebilecek bir güç olduğunu kanıtlamıştır.
• Kullanım Alışkanlıklarının Kalıcılığı: YZ kullanımı artık bir merak konusu olmaktan çıkmış, bir zorunluluk haline gelmiştir. Kullanıcıların %16,3'üne ulaşan küresel yayılım, teknolojinin benimsenme eğrisinde "erken çoğunluk" (early majority) aşamasına yaklaştığını göstermektedir.

Sonuç olarak, 2025 yılında dünya, tek bir hakim YZ modelinin değil, coğrafi, ekonomik ve teknik ihtiyaçlara göre özelleşmiş çok kutuplu bir YZ model ağının etkisi altındadır. Batı'da ChatGPT, Doğu'da Doubao ve Qwen, geliştirici dünyasında ise DeepSeek ve Claude, bu yeni çağın mimarları olarak öne çıkmaktadır.